A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z

A

Aardgas

Aardgas is een fossiele brandstof die meer dan honderd miljoen jaar geleden is ontstaan uit planten- en dierenresten onder de grond.

Aardgas is voor Nederland een van de belangrijkste brandstoffen. Het voorziet in meer dan 60% van onze totale vraag naar elektriciteit en nog meer in onze warmtevraag. Door aardgas hebben we een zeer betrouwbare, betaalbare en relatief schone energievoorziening in Nederland.

Aardgascentrale

In deze centrales wordt water verwarmd met aardgas tot stoom. Met deze stoom worden vervolgens turbines aangedreven. Deze zetten dat via een dynamo om in elektriciteit. Meer dan 60% van onze stroom wordt opgewekt in aardgascentrales. Aardgas is dan ook de grootste bron voor het opwekken van elektriciteit in Nederland.

Aardgascentrales zijn relatief flexibel inzetbaar voor energieproductie. Wanneer het bijvoorbeeld een periode niet waait of de zon niet schijnt, kunnen aardgascentrales snel worden aangezet en ervoor zorgen dat er aan de energievraag voldaan wordt. Door aardgas is er in Nederland zodoende een stabiele energievoorziening.

Aardgasnetwerk

Het nationaal netwerk van aardgasleidingen door Nederland. 98% van alle huishoudens in Nederland is aangesloten op het aardgasnetwerk. Hiernaast bezit Nederland een uitgebreide gastransportinfrastructuur waardoor het een rol speelt in de leveringszekerheid van Noord-West Europa.

B

Broeikasgas

Een broeikasgas is een gas dat warmte in de atmosfeer vasthoudt waardoor de temperatuur van de aarde stijgt. Dit heet het broeikaseffect.

Er zijn meerdere gassen die warmte vasthouden en zo bijdragen aan het broeikaseffect. De meest bekende is CO2 (koolstofdioxide). CO2 komt vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen: olie, aardgas en steenkool en biomassa zoals hout en GFT afval.

Bij de verbranding van aardgas (=methaan; CH4) komt:
30% minder CO2 vrij ten opzichte van olie; en zelfs
50% minder CO2 ten opzichte van steenkool.
Aardgas is daarom de schoonste fossiele brandstof.

Methaan (CH4) wordt binnen ongeveer 10 jaar afgebroken in de atmosfeer, maar omdat het een sterker broeikasgas is dan CO2 moet de vrije uitstoot hiervan zoveel mogelijk beperkt blijven.  Gasmaatschappijen werken in Nederland daarom met een gesloten systeem bij het winnen van aardgas, en fakkelen het af tijdens het testen van een put.

C

CNG

CNG staat voor Compressed Natural Gas (gecomprimeerd aardgas) en is de afkorting die we gebruiken voor methaan of aardgas dat samengeperst werd onder een hogere druk (+/- 250 bar). CNG wordt steeds vaker gebruikt als brandstof in transport. Rijden op aardgas (CNG) is relatief schoon, goedkoop en stil.

CO2

CO2 is een scheikundige afkorting voor koolstofdioxide. CO2 is een broeikasgas dat warmte in de atmosfeer vasthoudt waardoor de temperatuur van de aarde stijgt (het broeikaseffect).

CO2 komt vrij bij de verbranding van biomassa zoals hout en plantenafval en fossiele brandstoffen: olie, gas en kolen. Bij de verbranding van aardgas komt veel minder CO2 vrij dan bij de verbranding van olie en kolen:
30% minder CO2 vrij ten opzichte van olie; en zelfs
50% minder CO2 ten opzichte van steenkool.

Continentaal Plat

Een ander woord voor de zeebodem. In Nederland wordt met Continentaal Plat vaak verwezen naar de Noordzee. Onder het Nederlandse Continentaal Plat (een deel van de Noordzee) wordt al tientallen jaren aardgas gewonnen.

D

Duurzame energie

Verzamelnaam voor energie die verkregen wordt uit hernieuwbare energiebronnen. Met hernieuwbaar worden energiebronnen bedoeld die nooit op zullen raken zoals zon, wind, water en biomassa.

Wereldwijd, en ook in Nederland worden er doelen gesteld om een duurzame energietoekomst te realiseren. De breed gedragen betekenis van duurzaamheid is deze waar er op een langdurige manier het milieu, de maatschappij en de economie wordt gehandhaafd. Dit schetst een ideale situatie waarbij de mens zijn energiebehoefte direct vervult met de korte energiekringloop (zoals uit de zon, biomassa en wind) op een manier die aantrekkelijk is voor het milieu, de maatschappij en de economie. Zo kunnen toekomstige generaties net zoveel gebruik maken van de rijkdommen van de aarde als de mens op dit moment.

Om dit te bereiken zullen de hernieuwbare energietechnologieën verder ontwikkeld moeten worden. Hiervoor is onderzoek en innovatie nodig. Een energietransitie gebeurt niet van de ene op de andere dag, zeker gezien een groeiende energievraag en de afhankelijkheid van de huidige economie op fossiele brandstoffen.

Aardgas is geen duurzame energiebron omdat het eindig is. Aardgas vormt wel een natuurlijke combinatie met hernieuwbare energie zoals zon, wind en waterkracht, omdat het flexibel inzetbaar is. Wanneer het bijvoorbeeld een periode niet waait of de zon niet schijnt, kunnen aardgascentrales snel worden aangezet en ervoor zorgen dat we niet zonder energie komen te zitten. Aardgas helpt op deze manier de duurzame energievoorziening stabiel te houden, en de ruimte te geven om te ontwikkelen.

Lees ook “Aardgas in de energietransitie” en “Aardgas en Duurzame energie“.

E

Energie Centrum Nederland (ECN)

Energie Centrum Nederland (ECN) is een gerenommeerd Nederlands onderzoekscentrum op het gebied van energie.

F

Fracken of Fraccen

Fracken, ook wel hydraulisch fracken genoemd is een manier om aardgas te vrij te maken uit moeilijk doorlatende aardlagen zoals bijvoorbeeld schalie (leisteen). Dit gebeurt door water, zand en een fractie chemicaliën onder hoge druk via een boorput in het gesteente te pompen zodat het aardgas in het gesteente vrij komt.

G

Gasgestookte energiecentrales

In een gasgestookte energiecentrale, ook wel aardgascentrale genoemd, wordt elektriciteit opgewekt uit aardgas. In deze centrales staan gas- en stoomturbines die de energie die als warmte vrijkomt omzetten in stroom. Meer dan 60% van onze stroom wordt opgewekt in aardgascentrales. Aardgas is dan ook de belangrijkste bron voor het opwekken van elektriciteit in Nederland.

Aardgascentrales zijn flexibel inzetbaar in een meer duurzame energieproductie. Wanneer het bijvoorbeeld een periode niet waait of de zon niet schijnt, kunnen aardgascentrales snel worden aangezet en ervoor zorgen dat er aan de energievraag wordt voldaan. Door aardgas hebben we in Nederland nu en in de toekomst een stabiele en zekere energievoorziening.

Groen gas

Groen gas is opgewerkt biogas dat wordt geproduceerd uit onder meer slib, afval van stortplaatsen, tuinafval, resten van groente en fruit, en dierlijke restproducten zoals koeienmest. Groen gas heeft dezelfde kwaliteit en eigenschappen als aardgas. Iedereen die een gasaansluiting heeft kan het gebruiken. Apparaten hoeven er niet voor worden aangepast. Met groen gas kunt u dus gewoon blijven stoken en koken zoals je dat gewend bent.

Aardgas kan makkelijk bijgemengd worden met duurzaam groen gas. De ambitie van Gasunie is dat in 2020 het aandeel groen gas in de Nederlandse gaslevering 5% is. Dat staat gelijk aan het gasverbruik van meer dan een miljoen huishoudens. (Gasunie, 2012)

Groningenveld

In 1959 werd een hele grote hoeveelheid aardgas gevonden in Groningen nabij de plaats Slochteren. Het Groningenveld wordt ook vaak “het Slochterenveld” genoemd. Dankzij het Groningenveld is Nederland de op 9 na grootste aardgasproducent van de wereld en de grootste van de EU (IEA, 2012) . Ongeveer tweederde van de initiële reserves van 2900 BCM is inmiddels gewonnen.

GWh

GWh is een afkorting voor Gigawattuur, een rekeneenheid voor elektriciteit. GWh staat voor de hoeveelheid energie die in een uur geproduceerd kan worden door een centrale met een capaciteit van een Gigawatt.
Aardgas is een hele efficiënte bron voor het opwekken van elektriciteit. Bij verbranding van aardgas in een aardgascentrale kan een groot deel van de warmte in elektrische energie worden omgezet. Ter vergelijking:

1 GWh warmte energie van aardgas levert elektriciteit voor zo’n 132 huishoudens,
1 GWh warmte energie van steenkolen levert elektriciteit voor slechts 106 huishoudens.

Bovendien stoot een steenkolencentrale daarbij 2 keer zoveel CO2 uit. Aardgas levert dus meer stroom en vervuilt minder dan steenkolen.
(Bron: Gasunie. “Een schone taak van aardgas”)

H

HR-ketel

Een verwarmingsketel (of cv-ketel) die een Hoog Rendement (HR) oplevert. Een HR-ketel haalt meer warmte-energie uit het verbruikte gas, waardoor het aardgas verbruik in huishoudens daalt.

Hybride auto

Een hybride auto betekent in het algemeen een auto die een combinatie van verschillende technieken gebruikt ter aandrijving. Zo zijn er auto’s die rijden op benzine en elektriciteit, maar ook auto’s die rijden op benzine en aardgas.

Dankzij de relatief schone verbranding en de constant stijgende olieprijzen zijn auto’s op aardgas de laatste jaren sterk in opkomst. Het aantal aardgastankstations in Nederland is de afgelopen jaren hard gestegen, waardoor het in alle delen van Nederland beschikbaar is. Daar wordt het gas meestal onder hoge druk geleverd als CNG (Compressed Natural Gas). Een auto op gas rijdt bijna hetzelfde als iedere andere auto. Een voordeel is dat een auto rijdend op aardgas heel stil is.

Hydraulisch fracken

Fracken, ook wel hydraulisch fracken genoemd is een manier om aardgas te vrij te maken uit aardlagen zoals schalie (leisteen). Dit gebeurt door water, zand en een kleine fractie chemicaliën onder hoge druk via een boorput in het gesteente te pompen zodat het aardgas in het gesteente vrij komt.

I

International Energy Agency (IEA)

Het International Energy Agency (IEA) is een adviesorgaan voor 28 landen (waaronder Nederland) op het gebied van betrouwbare, betaalbare en duurzame energie en wisselt met Implementing Agreements (IA) kennis uit over energiebesparing.

K

Kleineveldenbeleid

Onder kleine velden wordt verstaan: gas uit andere velden dan het grote Groningenveld (Slochteren).

De overheid wil het Nederlandse aardgas dat in onze bodem zit optimaal benutten. Om het Groningenveld te sparen heeft de overheid bepaald dat het gas met voorrang uit de kleine velden moet worden gehaald, het kleine veldenbeleid.

Kleine velden zijn van groot belang om de binnenlandse gasproductie op peil te houden. De overheid moedigt daarom de verkenning en productie van aardgas uit de kleine velden aan. De ambitie van Staatsonderneming EBN is om in 2030 30 bcm aardgas uit kleine velden te halen.

M

Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I)

Het Ministerie dat verantwoordelijk is voor de voorbereiding van beleid, wetten en regelingen op gebied van economische zaken, landbouw en innovatie. Energie valt ook onder dit departement. De huidige (demissionaire) minister van EL&I is Maxime Verhagen van het CDA.

P

Proefboring

Een proefboring, ook wel proefboring genoemd, is een boring waarbij wordt onderzocht of het gas daadwerkelijk daar zit waar men vermoedt dat het zit en produceerbaar is. Globaal is ongeveer de helft van alle proefboringen succesvol. Voordat daadwerkelijk een proefboring uitgevoerd mag worden, moet de gasmaatschappij eerst een opsporingsvergunning aanvragen bij de Minister van EL&I.
Het proces van opsporing tot feitelijke gaswinning kan jaren duren. Om de gasvoorraden op peil te houden en ervoor te zorgen dat aan de vraag naar aardgas kan worden voldaan, wordt er continu naar aardgas gezocht en nu dus ook naar aardgas uit schalie.

S

Schaliegas

Schaliegas is aardgas dat opgesloten zit in leisteen-achtige aardlagen, ook wel schalielagen genoemd.

Gas uit schalie is aardgas zoals we dat in Nederland bijvoorbeeld ook in Groningen of in kleine velden winnen. Het is hetzelfde gas waar wij nu op koken, waarmee onze CV-ketel nu het water verwarmt. Ook de uitstoot van CO2 bij verbranding is niet anders.

De winning van gas uit andere aardlagen zoals schaliegas, is een alternatief voor de winning van gas uit het bekende Groningenveld. De voorraad gas in het Groningenveld is niet oneindig. Het winnen van gas uit aardlagen zoals schalie is een mogelijke optie voor het op peil houden van de gaswinning in Nederland.

Seismiek

Seismiek is een techniek die wordt ingezet bij de opsporing van aardgas. Door middel van geluid en echo wordt de diepe ondergrond in kaart gebracht. In feite is dit dezelfde techniek die wordt gebruikt om een echo te maken van een baby tijdens de zwangerschap.

Tegenwoordig kan met 3D seismiek op computers een drie-dimensioneel beeld van de diepe ondergrond verkregen worden die in detail laat zien hoe aardlagen verlopen en waar de breuklijnen liggen. Op basis van deze informatie kan men een schatting maken van de aanwezigheid en de eventuele omvang van de gasvoorraad maar ook een boorplan maken om zo veilig mogelijk naar de aardgaslaag te boren. Op basis van deze gegevens vragen gasmaatschappijen opsporingsvergunningen aan voor proefboringen.

Het proces van opsporing tot feitelijke gaswinning kan jaren duren. Om de gasvoorraden op peil te houden en ervoor te zorgen dat aan de toenemende vraag naar aardgas kan worden voldaan, wordt er continu naar aardgas gezocht en nu dus ook naar aardgas uit schalie.

Slochterenveld

Het Slochterenveld wordt ook vaak het Groningenveld genoemd. Dankzij het Groningenveld is Nederland de op 8 na grootste aardgasproducent van de wereld en de grootste van de EU . Ongeveer tweederde van de initiële reserves van 2900 BCM is inmiddels gewonnen.

Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)

Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) houdt toezicht op de naleving van wettelijke regelingen die van toepassing zijn op het opsporen, winnen, opslaan en transporteren van aardgas. SodM richt zich hierbij op de aspecten veiligheid, gezondheid, milieu, doelmatige winning en bodembewegingen.

SodM keurt bijvoorbeeld boorplannen bij vergunningsaanvragen en is soms aanwezig bij de boringen. SodM controleert ook het uiteindelijk verlaten van locaties en het terugbrengen naar oorspronkelijke staat. SodM ziet er zo op toe dat de aardgasmaatschappijen alle regels naleven.

De Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) is een onafhankelijke rijksinspectiedienst en valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.

W

WKK of warmtekrachtkoppeling

WKK staat voor warmtekrachtkoppeling. WKKs zijn motoren aangedreven op aardgas waarmee tegelijkertijd elektriciteit en warmte wordt opgewekt. WKKs verhoogt de energie-efficiëntie van aardgas.