Aardgasreserves en verbruik

Onderwerpen:

Stijgende aardgasvraag wereldwijd

De wereldwijde vraag naar energie zal in de periode van 2010 tot 2035 stijgen. Het aanbod van energie uit alle energiebronnen zal moeten groeien om aan deze wereldwijde energievraag te kunnen voldoen. Duurzame energievormen krijgen een centrale rol, en zullen het hardst moeten groeien om aan de wereldwijde klimaatdoelstellingen te kunnen voldoen. Deze stelt dat de globale temperatuurtoename maximaal 2 graden mag zijn. Het “World Energy Outlook 2011” van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) geeft een doorkijk naar de energietoekomst. Hieruit schetst de IEA dat de vraag naar aardgas in alle scenario’s toeneemt.

Aangezien aardgasproductie in de EU (en in Nederland) afneemt zal er een groter beroep gedaan moeten worden op importen uit landen buiten de EU, zoals Noorwegen en Rusland. Het IEA concludeert dat de EU de komende decennia nog afhankelijker zal worden van buitenlandse aardgasimport.

Gasproductie en gasverbruik in Nederland

Aardgasproductie en-verbruik in NederlandAardgas heeft het grootste aandeel in de Nederlandse energievoorziening. Met de ontdekking en ontwikkeling van de Groningse aardgasreserves in de jaren ’60 begon de gasproductie in Nederland aan zijn vlucht en bereikte al snel zijn hoogste niveau ooit. Naast het Groningenveld (ook wel “Slochterenveld” genoemd) heeft Nederland ook veel andere gasvelden, deze velden worden “kleine velden” genoemd. Om het Groningenveld te sparen werd er in 1974 beleid ingesteld om winning van gas uit deze kleine velden voor marktpartijen aantrekkelijk te maken. Dit zogenoemde “kleineveldenbeleid” resulteerde in een aanzienlijke productie van gas uit kleine velden. Zonder dit beleid waren deze volumes, en de staatsbaten die hieruit voortvloeien, in de grond gebleven. Gas uit kleine velden werd sindsdien met voorrang op het gasnet gebracht en de flexibiliteit van het Groningenveld werd gebruikt om aan de resterende vraag te voldoen. Sinds deze periode zijn 230 velden in productie gebracht door actief investerende marktpartijen en loopt dit proces vandaag de dag nog door. Sinds de eeuwwisseling neemt de gasproductie uit kleine velden af en uit het Groningenveld weer toe.

De hoeveelheid aardgas die in Nederland wordt geconsumeerd ligt de laatste jaren rond de de 40 miljard kubieke meter (BCM). Dit is ongeveer de helft van de binnenlandse aardgasproductie. De rest wordt geëxporteerd naar landen als Duitsland, België, Frankrijk en Italië. Dit levert de Nederlandse Staat extra inkomsten op.

naar boven

Reserves en productie van Nederlands aardgas

De komende decennia beschikt Nederland nog over voldoende gas om in de binnenlandse vraag te voorzien. Maar hoe lang blijft Nederland nog zelfvoorzienend? Het meeste Nederlandse aardgas bevind zich in Groningen. Hiernaast zit er nog veel aardgas in kleinere velden. Met een jaarlijkse gasproductie van rond de 80 BCM, waarvan in het eigen land rond de 40 BCM wordt geconsumeerd, blijft Nederland de komende jaren een netto exporteur van aardgas. Dit zal in de toekomst veranderen. Hoeveel gas zit er nog in de Nederlandse ondergrond?

Aardgasreserves in het Groningen-gasveld (Slochteren)

Hier is in 1959 in de gemeente Slochteren een enorm aardgasveld ontdekt en uit dit veld wordt tot de dag van vandaag aardgas gewonnen. In het Groningen aardgasveld zit anno 2013 nog minder dan 800 miljard produceerbare kubieke meters, van de oorspronkelijke 2600 BCM.

Aardgaswinning uit Nederlandse “kleine velden”

Naast het grote Groningenveld zijn er nog meer dan 250 gasvelden in Nederland, op land en in de Noordzee, waaruit aardgas wordt gewonnen (zie figuur). Veel van deze velden zijn al ontdekt, onderzocht of aangesloten. Enkele gegevens over de kleine velden in Nederland:

Er zijn 420 kleine velden ontdekt, waarvan:

  • 230 in productie zijn genomen,
  • 4 gasvelden worden gebruikt voor opslag van aardgas.

Er zijn 125 velden nog niet ontwikkeld waarvan:

  • 53 waarschijnlijk binnen vijf jaar in productie worden genomen,
  • 72 onzeker is of ze nog worden ontwikkeld,
  • Van 61 aardgasvelden vindt er (tijdelijk) geen productie meer plaats.

Hiernaast vallen schalie- en steenkoollagen die mogelijk aardgas bevatten ook binnen de kleine velden. De Nederlandse overheid geeft voorrang aan het winnen van aardgas uit kleine velden. Meer over dit zogenoemde kleineveldenbeleid hier.

Het aardgaspotentieel van Nederland

Naast de aardgasreserves in de kleine velden (de aangetoonde hoeveelheid economisch winbaar aardgas) zijn er dus ook nog gesteenten die aardgas bevatten die nog niet ontdekt of ontsloten zijn. Dit is het Nederlandse aardgaspotentieel. Ook het verbeteren van de gaswinning uit huidige velden hoort hierbij. Het beter benutten van conventionele aardgasvelden en actieve exploratie van nieuwe velden zou de Nederlandse bodemreserves de komende jaren in stand kunnen houden of zelfs vergroten. Zo schatten NAM en TNO dat er nog 50 jaar aardgas geproduceerd kan worden. Hiervoor moeten de nieuwe velden wel worden benut door actief te blijven winnen, het benutten van nieuwe technologie en door het opsporen van nieuwe velden. De gasvraag zal echter waarschijnlijk niet snel genoeg teruglopen om de gasonafhankelijkheid van Nederland op de lange termijn te kunnen waarborgen. Toch kan de Nederlandse gasvoorziening met enige inspanning jaren langer onafhankelijk blijven.

Nederland als toekomstige aardgasimporteur

Nog eerder dan dat zal de Nederlandse ondergrond niet in de binnenlandse vraag naar aardgas kunnen voorzien. Nederland moet dan naast eigen productie aardgas importeren voor eigen gebruik. Dit gas zal uit andere landen moeten komen, landen zoals Rusland of Noorwegen, of vloeibaar aardgas (LNG), bijvoorbeeld uit het Midden-Oosten. Met andere woorden, Nederland zal overgaan van netto exporteur van aardgas naar netto importeur.

Bovendien zullen de aardgasbaten verdwijnen, waardoor er meer belasting zal moeten worden betaald door burgers en bedrijven om de staatsfinanciën rond te krijgen. Als het aanbod van (eigen) aardgas eenmaal afneemt zal de energierekening stijgen voor de consument.

Aanwezigheid van aardgas uit schalie (schaliegas) in Nederland

In conventionele gasvelden zit aardgas in de porien van samengeperst zandsteen. Schaliegas is aardgas dat opgesloten zit in een ander soort gesteente; leisteen. Een ander woord voor leisteen is “schalie”. Schalie kan dus aardgas bevatten, maar omdat het een weinig doorlatende structuur is, is toepassing van technologie nodig zoals horizontaal boren en fracken.

In Nederland is er aandacht voor twee schalie gesteenteformaties op 2 tot 4,5 kilometer diepte (TNO, 2012). In deze formaties is zeer beperkt geboord. Er is wel doorheen geboord om een andere aardgaslaag te bereiken en er is vooronderzoek geweest. Het is moeilijk in te schatten of, en zo ja, hoeveel aardgas hieruit te produceren valt, aangezien er nog geen proefboringen in Nederland zijn uitgevoerd. Hoewel het gebied waar de schalies liggen vele malen groter is dan het Groningenveld zal de hoeveelheid winbaar gas lang niet zo groot zijn. Vanwege de slechte doorlaatbaarheid van de schalielagen zijn er technieken nodig om dit aardgas te winnen zoals horizontaal boren en fracken. De hoeveelheid aardgas die je wint is rechtevenredig met het volume (formaat) van de laag die je aanspreekt door te boren en te fracken. Door grotere afstanden horizontaal te boren zal het ruimtegebruik bovengronds beperkt kunnen blijven. Met alle onzekerheden lopen de schattingen van de economisch winbare reserves uiteen van 200 tot 500 BCM (miljard kubieke meter). De daadwerkelijke winbare hoeveelheid aardgas is sterk afhankelijk van de volgende factoren:

Karakteristieken van het gesteente:

  • De aanwezige hoeveelheid aardgas,
  • De permeabiliteit, of doorlaatbaarheid van het gesteente,
  • De aanwezigheid van natuurlijke scheurtjes,
  • De brosheid van het gesteente (afhankelijk van o.a. de hoeveelheid kwarts).

Karakteristieken van de ontwikkeling:

  • Het aantal en de horizontale lengte van de putten,
  • De effectiviteit van het fracken (juiste combinatie zand/water/hulpstoffen),
  • Het aantal boorlocaties (vanuit één locatie kunnen er wel tien putten worden geboord in alle richtingen).

Lees meer over de technieken gebruikt bij de winning van aardgas uit zandsteen en schalie.